Marike de Valk

Relatietherapie Nijmegen (Beuningen)

Maand: november 2016

Waarom mislukken mijn relaties steeds?

Sommige mensen hebben een gelukkige langdurige relatie. Anderen stellen zich regelmatig de vraag:”Waarom mislukken mijn relaties steeds?”

Die vraag naar het mislukken van relaties werd het onderwerp voor de promotie van psychologe Tila Pronk. Al gauw had ze een hypothese: ze vermoedde dat het mislukken van relaties  te maken had met een gebrek aan zelfbeheersing, in vaktaal ”executieve controle” genoemd. Op 28 april 2011 promoveerde ze op dit onderzoek. Naar aanleiding van haar promotie zocht ik contact met haar, wat resulteerde in een samenwerking. Ze hielp mee met een onderzoek in mijn praktijk en voegde daar haar eigen vragen aan toe.

Zelfbeheersing

Executieve controle is een verzamelterm voor het vermogen van een mens om zich te beheersen en doelgericht te handelen. Het gaat dus om handelen, waarbij je je niet laat afleiden van je doel en in staat bent om je impulsen in een andere richting dan je doel, te onderdrukken. Je onderdrukt die impulsen omdat je beseft dat ze je van je doel zullen afleiden of afhouden. Je zou daarom kunnen zeggen dat executieve controle te maken heeft met allerlei vormen van zelfbeheersing en discipline op grond van verstandelijke overwegingen.

Tila Pronk vermoedde dat een mens voor het behouden van zijn/haar relatie op diverse momenten de nodige zelfbeheersing of executieve controle nodig heeft. En dat dus diegenen, die over meer zelfbeheersing beschikken, ook  beter in staat zullen zijn om hun relatie te beschermen en in stand te houden.

De winst van zelfbeheersing

Ze onderzocht daartoe in hoeverre mensen die goed zijn in executieve controle – wat ze aan de hand van allerlei testen eerst vaststelde – beter zijn in:

a. hun partner vergeven ipv wraak te nemen nadat ze ernstig gekwetst zijn;

b. zichzelf beheersen bij het zien van een aantrekkelijke man/vrouw ipv daarmee te gaan flirten;

c. op het moment dat hun eigenbelang in het geding is, zichzelf opofferen ten gunste van hun partner.

Haar keuze voor deze drie aspecten is gebaseerd op ander onderzoek, waarin deze aspecten belangrijk bleken voor het behoud van een relatie.

Pronks onderzoek bevestigde haar hypothese. Mensen met een grotere mate van zelfbeheersing zijn beter in staat hun relatie te beschermen dan mensen met een lagere mate van zelfbeheersing. De mate van executieve controle – zelfbeheersing/discipline – speelt dus een grote rol. En dit vermogen tot executieve controle lijkt vastgelegd te zijn in de hersenen.

Vanuit mijn ervaring als relatietherapeut denk ik dat dit klopt. Veel relatiecrises ontstaan immers doordat mensen zichzelf níet beheerst hebben. Bijvoorbeeld in ruzies of in vreemdgaan. Het lijkt dus logisch dat mensen, die van nature moeite hebben met zelfbeheersing, eerder de fout in zullen gaan dan mensen, die dat níet hebben.

Thuis ”jezelf ” zijn?

Wat mij betreft speelt er echter nog een ander aspect mee. Heel vaak maak ik mee dat mensen zich in hun relatie dingen permitteren, die ze op het werk of bij vrienden nooit zouden doen. Dus ze beschikken op hun werk of bij vrienden wél over die zelfbeheersing, maar thuis niet…

Dit zijn vaak mensen die het idee blijken te hebben:”Thuis wil ik gewoon mezelf kunnen zijn”. De kwaliteiten, die zij- maar vaker hij –  op zijn werk inzet, gebruikt hij thuis opeens niet meer.

im-right-1458410Op het werk of bij vrienden is hij aardig, vriendelijk, kan hij tegen een grapje, kan hij goed luisteren en rustig zijn visie geven, is een discussie gewoon een verschil van mening… En thuis is hij onaardig, chagrijnig, snel op zijn teentjes getrapt, wordt een discussie snel ruzie, wil hij altijd gelijk krijgen, is hij ongeduldig.

‘Jezelf zijn’ blijkt voor deze mensen te betekenen: ‘je vooral niet (meer) in hoeven te houden of moeite hoeven te doen’. Een relatie is voor hen kennelijk vooral: het bieden van dit soort thuis.

Waarop ik altijd vraag: ”Je wél inhouden is blijkbaar óók een deel van jezelf. Je doet dat immers op je werk of bij vrienden wel. Waarom krijgt thuis (lees: je partner en/of je kinderen) dan juist het slechtste deel van jezelf?”

Een déél van het antwoord op de vraag:”Waarom mislukken mijn relaties steeds?” zou dan ook kunnen zijn: omdat in jouw ogen de relatie er vooral is om jou een thuis te bieden, waar jij je niet hoeft te beheersen. Je beschíkt wel over de vaardigheid zelfbeheersing, maar thuis neem je niet meer de moeite om die in te zetten.

Tevéél zelfbeheersing

Moet je je dan altijd maar inhouden en beheersen? Nee, tevéél zelfbeheersing werkt ook niet goed! Als je je zó vaak beheerst dat je je voortdurend aanpast, heeft dat vroeger of later ook een negatief effect.

We zien veel stellen waarbij één van de partners zich zo lang heeft aangepast dat hij – maar vaker zij – zichzelf daarin is kwijt geraakt. Ze doet dat ook vanuit een o.i. verkeerde visie op relaties. Ze denkt dat het in een relatie vooral belangrijk is om jezelf weg te cijferen en er te zijn voor de anderen. Ze staat niet meer stil bij wat zij zelf wil.  Ze kijkt alleen nog maar wat haar partner en/of de kinderen willen.

Tot ze opeens – door welke gebeurtenis dan ook – er achter komt, wat ze al jaren aan het doen is. Ze gaat in therapie om voor zichzelf op te leren komen. En opeens schiet ze de andere kant op. Opeens is ze nóóit meer flexibel, overal heeft ze het gevoel bij: ”Nou ben ík aan de beurt”. Ook dát kan een relatie stuk maken. 1)

Het kan ook zijn, dat je partner je door al dat aangepaste gedrag uiteindelijk niet meer leuk vindt. Je lijkt eerder een soort kopie van hem of haar geworden te zijn, dan dat je zélf nog iets uitstraalt. Je partner mist het weerwoord, misschien zelfs af en toe een kritische noot. Wás je af en toe maar wat impulsiever in plaats van altijd maar met iedereen rekening te houden!

Dus: tevéél zelfbeheersing is ook niet goed. Het gaat er om dat je de middenweg bewandelt. Wél je mening geven, maar niet op een aanvallende manier. Wél voor jezelf opkomen, maar ook begrip blijven houden voor de ander.

Een ander antwoord op de vraag:”Waarom mislukken mijn relaties steeds?” kan dan ook zijn: omdat je je teveel aanpast en tevéél zelfbeheersing hebt.

Een goede relatie bevordert zelfbeheersing.

Het onderzoek van Tila Pronk kijkt vooral naar het individu, naar één speler in het veld, naar één partner. Vanuit het gezichtspunt van de Gestalttherapie is een relatie per definitie iets tussen twéé mensen. Het is altijd interactie. Gelukkig laten haar onderzoeksresultaten ook zien dat een goede relatie het vermogen tot zelfbeheersing op haar beurt juist bevordert! Als het goed gaat tussen twee mensen, zijn ze blijkbaar eerder geneigd om even na te denken voor ze iets doen. Om zich te realiseren wat ze op het spel zetten. Om rekening met elkaar te houden.

Dat is goed nieuws. Dat betekent dat je met die kennis ook je voordeel kunt doen als het slecht gaat. Onderzoek je mate van zelfbeheersing. Kijk of je er teveel of te weinig van inzet en kies de middenweg.

Ik weet niet of er ook onderzoek is gedaan naar het omgekeerde: of een goede relatie er ook voor zorgt dat je je niet tevéél gaat aanpassen, je teveel beheerst. Of misschien zouden we pas van een goede relatie moeten spreken als er een goede balans is tussen jezelf beheersen enerzijds en je impulsen volgen anderzijds.

 

  1. Als je in zo’n fase zit, heb ik maar één advies: ga in godsnaam naar een therapeut, die ook ervaring heeft met relatietherapie! En laat je partner dan regelmatig meegaan, zodat jullie samen met jouw ontwikkeling om leren gaan. Want als je op de verkeerde manier wordt aangemoedigd in dit voor jezelf opkomen, gaat het je ongetwijfeld je relatie kosten. 

______________________________________________________

Marike de Valk is Gestalttherapeut en geeft individuele, relatie- en gezinstherapie in Beuningen bij Nijmegen samen met haar collega Wilfried Sluys. Op haar site: https://www.mv-gestalttherapie.nl legt ze haar werkwijze uit. In haar blog (https://www.relatietherapie-nijmegen/blog/) schrijft ze over alles wat met partner- en gezinsrelaties te maken heeft. Ze geeft daar ook lezingen over. Ze is te bereiken via het contactformulier op haar sites of via 024-6751742. Hier kun je je abonneren op haar blog: abonneer op blog.

Huiselijk geweld

In mijn praktijk zie ik een enkele keer stellen, die elkaar echt slaan en schoppen. Ik zie echter bijna dagelijks stellen, waar sprake is van passieve en/of verbale agressie. Ook passieve en verbale agressie zijn vormen van huiselijk geweld, die diepe sporen na kunnen laten bij alle betrokkenen.

Passieve agressie

We spreken van passieve agressie als een partner zich terugtrekt en een muur optrekt ten opzichte van de ander. Ze reageren misschien zelfs heel beleefd, maar aan alles voel je dat er geen contact mogelijk is. De beleefdheid voelt ijzig aan. Er is geen openheid, geen bereidheid tot echte communicatie. Soms is er ook geen sprake meer van beleefde contactloze communicatie, maar wordt de ander letterlijk genegeerd. Meestal is het de man, die zich terugtrekt, maar er zijn ook vrouwen die er wat van kunnen!

Het is onverdraaglijk als je geen contact meer kunt krijgen met je partner. Als hij wel tegen je praat, maar je aan alles voelt dat hij/zij zich niet meer laat raken. Je kunt praten als Brugman, maar je komt niet binnen. De deur zit dicht. En hoe harder je er op bonkt, hoe meer die deur aan de binnenkant gebarricadeerd wordt.

Verbale agressie

Passieve agressie roept niet zelden verbale agressie op. Verbale agressie is agressie met woorden. Je partner achtervolgt je met woorden, verwijten, scheldpartijen, kleineringen, vernederingen…  Alsof zij/hij niet meer wil of kan ophouden met het verbale geweld.

Je partner houdt misschien niet meer op met schelden en kritiek, omdat ze contact wil: ze gaat dood aan die stilte, aan het negeren, aan het ijzig beleefd zijn. Zij/hij gaat net zo lang door, tot je reageert. Soms lijkt het wel op een mitrailleur, die maar doorratelt. En dan blijkt je muur is niet zo dik als hij lijkt: je hoort misschien de woorden niet, maar je hoort wel de intonatie, de voortdurende aanval. Nergens vind je rust, overal achtervolgen de verwijten je. Je trekt je steeds verder terug, óf: je haalt opeens uit. Woedend. Je laat de rem bijna helemaal los. Je gooit nog net die mooie vaas van zijn/haar moeder niet op de grond, maar verbaal haal je alles uit de kast. Nú is de maat vol.

Maar het kan net zo goed omgekeerd: dat het begint met verbale agressie en eindigt met passieve agressie. Je trekt je terug, want het heeft toch geen zin. Je voelt je toch niet gehoord en niet begrepen. Je zegt alleen het hoognodige. Je geeft geen greintje warmte meer.

Zo vertellen partners ons over hoe ze zich voelen onder het geweld dat ze ervaren: de passieve agressie van de partner die zich terugtrekt en de verbale agressie van de partner, die zo graag contact wil. En vaak zitten ze hiermee in een vicieuze cirkel.

Huiselijk geweld

De meeste stellen noemen dit zelf geen huiselijk geweld. Toch is het dat wel. Het is grensoverschrijdend gedrag. Het is een vorm van communicatie waarin partners zichzelf niet meer (willen) beheersen. Waarin ze vinden dat ze het recht hebben om ”zichzelf” te zijn. Wat in dit geval betekent, dat ze alles willen kunnen zeggen of doen, wat op dat moment in hen opkomt. Ook al gaan ze daarmee over hun eigen grens en over die van hun partner. Ze laten hun eigen waarden en normen los, die ze op het werk of bij vrienden nog wel zouden hanteren. Ze ”trakteren” hun partner op hun slechtste eigenschappen, met als excuus dat hij/zij die dan maar niet op had moeten roepen. ”Thuis” lijkt alles geoorloofd…

De definitie van huiselijk geweld wordt op de website Voor een veilig thuis  omschreven als:

Huiselijk geweld is geweld gepleegd door iemand uit de huiselijke kring van het slachtoffer. Het gaat dan om partners, ex-partners, gezinsleden, familieleden of huisvrienden. Er is bij huiselijk geweld meestal sprake van een machtsverschil: het slachtoffer is afhankelijk van de pleger. Het geweld kan zowel lichamelijk zijn als seksueel of psychisch.

Niet zelden leidt de psychische vorm van huiselijk geweld uiteindelijk ook tot de fysieke vorm. En bovendien kunnen mensen ziek worden van psychisch geweld. Zoals de fysieke vorm van geweld per definitie ook psychische wonden oplevert.

Gevolgen voor de kinderen

Ook kinderen kunnen de dupe worden van passieve of verbale agressie tussen partners. Zij voelen de sfeer vaak feilloos aan en reageren daar op hun eigen manier op. Niet zelden gaan kinderen dan de agressie uiten, die de ouders inhouden, maar die wel voelbaar is. Ze worden lastig en maken zo (uiteraard onbewust) zichzelf tot de zondebok.

Ook kan het zijn dat zij ongewild dezelfde behandeling krijgen als de partner. De ruzie met de partner wordt dan op hen afgereageerd. Ze stuiten bij hun vader of moeder dan op dezelfde muur als waar de partner tegen aan loopt. Of ze krijgen te maken met (verbaal-)agressieve reacties.

Het tegendeel kan ook gebeuren: ze worden dan door één van beide partners ”gebruikt” om de warmte op te leveren, die bij de partner zo gemist wordt.  Of ze worden gebruikt als praatpaal of als argument. Hoe vaak hoor ik niet één van de ouders zeggen:”Ik wil ze er niet bij betrekken, hoor, maar de kinderen vinden ook dat….”  Vaak komen kinderen daardoor in een ernstig loyaliteitsconflict.

Week tegen kindermishandeling

De psychische consequenties voor kinderen zijn altijd ingrijpend. De veiligheid, die ze nodig hebben om op te groeien tot gezonde volwassen mensen, wordt hierdoor enorm aangetast. Deze week is het de week tegen de kindermishandeling. De oproep is hier vooral gericht aan de omstanders: ”Kijk niet weg! Meldt het of bel om advies met deskundigen als je vermoedt dat er sprake is van kindermishandeling! ”

Zoek hulp

Maar als het jezelf en je partner betreft: laat het niet zover komen. Realiseer je dat zelfbeheersing óók thuis noodzakelijk is. Waarom zou ‘thuis’ vooral het slechtste van jezelf moeten krijgen?

Doorbreek die vicieuze cirkel en sta stil bij wat je aan het doen bent. Is dit werkelijk wat je wil? Is je gedrag effectief?

Als er regelmatig sprake is van huiselijk geweld, ook al is het ”alleen maar” in de vorm van verbale of passieve agressie: zoek hulp!

______________________________________________________

Marike de Valk is Gestalttherapeut en geeft individuele, relatie- en gezinstherapie in Beuningen bij Nijmegen samen met haar collega Wilfried Sluys. Op haar site: https://www.mv-gestalttherapie.nl legt ze haar visie en werkwijze uit. In haar blog (https://www.relatietherapie-nijmegen/blog/) schrijft ze over alles wat met partner- en gezinsrelaties te maken heeft. Ze geeft daar ook lezingen over. Ze is te bereiken via het contactformulier op haar sites of via 024-6751742. Hier kun je je abonneren op haar blog: abonneer op blog.

 

Mogelijk gemaakt door WordPress & Thema gemaakt door Anders Norén