Kritiek geven in de relatie
Enige tijd geleden schreef ik al een blogpost over vrouwen, hun neiging om regelmatig ‘kritiek’ te gevenen de moeite die mannen daarmee hebben.
In deze post wil ik ingaan op situaties waarin de man een uitspraak als kritiek ervaart, terwijl de vrouw daar in de verste verte niet mee bezig was. We horen dat vaak binnen de relatietherapie. De vrouw verzucht dan: ”Als ik gewoon vertel wat ik ergens van vind, al gaat dat helemaal niet over hem, dan reageert hij soms al alsof hij door een wesp gestoken wordt.”
Het fenomeen komt zo vaak voor, dat ik eens extra stil ben gaan staan bij wat er dan toch gebeurt. Ik vroeg me af: “Hoe komt het toch dat mannen zo slecht tegen kritiek lijken te kunnen? Is het eigenlijk wel echt zo dat vrouwen zo veel meer kritiek geven dan mannen? Volgens mij kunnen mannen er toch ook wat van…”
Tegelijk riepen die vragen een ethisch probleem op: ik vond het politiek niet correct om alleen mannen ergens van te betichten; ik zeg zelf altijd dat relatieproblemen altijd iets zeggen over de interactie. Dus ik moest mezelf nu ook de vraag stellen: wat is de rol van vrouwen hierin dan? wat is het patroon tussen beide partners?
Adrenaline
Wat me steeds meer op begon te vallen was de aard van de uitdrukkingen van de vrouwen, als ze hierover vertelden. Ze verwoordden steeds een heftige reactie van hun partner zoals hierboven: ”door een wesp gestoken” , ”dan schiet hij uit zijn slof”, of: ”dan wordt hij opeens woedend” etc. Ook de mannen zelf gaven aan dat ze dan zó kwaad konden worden, alsof het ineens in hen oplaaide.
Kennelijk betrof het dus vaak een heftige, impulsieve reactie van de mannen op iets wat de vrouw zei. Alsof opeens de adrenaline omhoog schoot, een biologische reactie, die ontstaat als er gevaar dreigt. Dus de ”kritiek” betekent gevaar!
Zelfkennis
Daarnaast ging ik eens letten en doorvragen op de kritiek die mannen aan hun partners geven. Die bleek er regelmatig ook niet om te liegen. Als het om kritiek op gedrag gaat, lijken mannen daar niet voor vrouwen onder te doen.
Er bleek echter ook een verschil: vrouwen waren meestal niet verbaasd over de kritiek die ze kregen. Ze wisten meestal meteen welk deel van de kritiek ze terecht vonden en waar ze vonden dat manlief overdreef. Ze bleken in veel gevallen al lang zelf nagedacht te hebben over datgene wat hun partner aankaartte. Ze kenden zichzelf al op dat gebied.
In de situaties waarin dat zichtbaar níet het geval was, reageerden ze echter net zo heftig als hun partner. Een stukje van mijn puzzel bleek dus te gaan over of de gewraakte opmerking iets betreft dat de ander zich al bewust is. Hoe onbewuster, hoe heftiger de reactie.
Ik vroeg me af: hebben mannen in het algemeen soms minder zelfkennis dan vrouwen? En komen opmerkingen daarom vaker dan bij vrouwen heftig aan?
Edel Maex
Een volgend puzzelstukje vond ik toen ik in één van de boeken van Edel Maex over de aandacht bij mindfulness de prachtige zinnen las: ”Open aandacht wil zeggen: een aandacht die een middenweg vaart tussen twee klippen. Aan de ene kant is er de klip van het negeren. Niet zien, niet willen zien, aan voorbijlopen, onder de mat proberen te vegen. Aan de andere kant is er de klip om ergens in verstrikt te raken. Erdoor meegesleept, overspoeld worden, jezelf ergens in verliezen.”
Ik vroeg me af: zouden die twee klippen in zijn algemeenheid een verschil van omgaan met lastige situaties tussen mannen en vrouwen weergeven? Zou ik hier de dynamiek vinden, waarnaar ik op zoek was? Ik moest opeens denken aan wat een bevriend huisarts mij ooit vertelde over wat hij geleerd had van Toine Lagroo-Janssen over verschillen tussen mannen en vrouwen.
Stress
Toine Lagroo- Janssen is hoogleraar in Genderstudies aan de Radbouduniversiteit in Nijmegen. Zij had hem geleerd dat mannen onder stress drie kanten op kunnen gaan: 1. ze bagatelliseren de situatie, 2. ze ontkennen de situatie of 3. ze vertonen risicovol gedrag als bv heel hard rijden (om de stress te overrrulen met nog grotere, maar nu zelfgekozen stress). Mannen onderdrukken dus hun beleving van de stress. Vrouwen daarentegen gaan juist heel erg op de stress in, pluizen de situatie uitententreure uit, geven hun gevoel alle ruimte en kunnen daarin verdrinken. Inderdaad: vergelijkbaar met de 2 kliffen van Edel Maex. Mannen lopen dus snel op de klif van de ontkenning te pletter, vrouwen op die van het overspoelen en verdrinken. Maar nu nog de interactie.
Gestalttherapie
En daar ging het lichtje branden: In mijn Gestalttherapie-opleiding heb ik geleerd dat mensen erg heftig kunnen reageren als je iets uit hun ”schaduw” aan het licht brengt. En ”schaduw” staat dan voor alles wat je niet onder ogen durft of wilt zien. Vaak zijn dat negatieve eigenschappen, maar het kan in principe alles zijn, dat je nog niet of niet helemaal tot je bewustzijn door wilt laten dringen.
Interactiepatroon
Het patroon is dus vaak als volgt: mannen ervaren een opmerking als kritiek als die opmerking iets aanraakt wat zij net (nog) niet onder ogen willen zien. Dat ”iets” kan hun eigen gedrag betreffen, maar ook een visie, een mening, een situatie. Hoe meer ze het niet willen zien, hoe heftiger hun reactie.
Vrouwen daarentegen willen het juist uitgebreid hebben over wat er lastig is en benoemen dus exact datgene wat die man niet wil benoemen.
Hoe meer de man iets onder het vloerkleed schuift, hoe harder zij aan datzelfde vloerkleed gaat trekken. Hoe meer de man bagatelliseert, hoe belangrijker de vrouw het punt maakt. En zo drijven ze elkaar uit de vaarroute, met het gevaar voor beiden om op één van de klippen te slaan…
__________________________________________________________________________________
Marike de Valk is Gestalttherapeut en geeft individuele, relatie- en gezinstherapie in Beuningen bij Nijmegen en in Zuidoostbeemster bij Amsterdam samen met haar collega Wilfried Sluys. Op haar site: http://www.mv-gestalttherapie.nl legt ze haar werkwijze uit.
In haar blog (http://www.relatietherapie-nijmegen/blog/) schrijft ze over alles wat met partner- en gezinsrelaties te maken heeft. Ze geeft daar ook lezingen over. Ze is te bereiken via het contactformulier op haar sites of via 024-6751742.