Archive for the 'De kunst van een relatie' Category

Enige tijd geleden schreef ik al een blogpost over vrouwen, hun neiging om regelmatig ‘kritiek’ te gevenen de moeite die mannen daarmee hebben.

In deze post wil ik  ingaan op situaties waarin de man een uitspraak als kritiek ervaart, terwijl de vrouw daar in de verste verte niet mee bezig was.  We horen dat vaak binnen de relatietherapie. De vrouw verzucht dan: ”Als ik gewoon vertel wat ik ergens van vind, al gaat dat helemaal niet over hem, dan reageert hij soms al alsof hij door een wesp gestoken wordt.”

Het fenomeen komt zo vaak voor, dat ik eens extra stil ben gaan staan bij wat er dan toch gebeurt. Ik vroeg me af: “Hoe komt het toch dat mannen zo slecht tegen kritiek lijken te kunnen? Is het eigenlijk wel echt zo dat vrouwen zo veel meer kritiek geven dan mannen?  Volgens mij kunnen mannen er toch ook wat van…”
Tegelijk riepen die  vragen een ethisch probleem op:  ik vond het politiek niet correct om alleen mannen ergens van te betichten; ik zeg zelf altijd dat relatieproblemen altijd iets zeggen over de interactie. Dus ik moest mezelf nu ook de vraag stellen: wat is de rol van vrouwen hierin dan? wat is het patroon tussen beide partners?

Adrenaline

Wat me steeds meer op begon te vallen was de aard van de uitdrukkingen van de vrouwen, als ze hierover vertelden. Ze verwoordden steeds een heftige reactie van hun partner zoals hierboven: ”door een wesp gestoken” , ”dan schiet hij uit zijn slof”, of: ”dan wordt hij opeens woedend” etc. Ook de mannen zelf gaven aan dat ze dan zó kwaad konden worden, alsof het ineens in hen oplaaide.
Kennelijk betrof het dus vaak een heftige, impulsieve reactie van de mannen op iets wat de vrouw zei. Alsof opeens de adrenaline omhoog schoot, een biologische reactie, die ontstaat als er gevaar dreigt. Dus de ”kritiek” betekent gevaar!

Zelfkennis

Daarnaast ging ik eens letten en doorvragen op de kritiek die mannen aan hun partners geven. Die bleek er regelmatig ook niet om te liegen. Als het om kritiek op gedrag gaat, lijken mannen daar niet voor vrouwen onder te doen.
Er bleek echter ook een verschil: vrouwen waren meestal niet verbaasd over de kritiek die ze kregen. Ze wisten meestal meteen welk deel van de kritiek ze terecht vonden en waar ze vonden dat manlief overdreef. Ze bleken in veel gevallen al lang zelf nagedacht te hebben over datgene wat hun partner aankaartte. Ze kenden zichzelf al op dat gebied.
In de situaties waarin dat zichtbaar níet het geval was, reageerden ze echter net zo heftig als hun partner. Een stukje van mijn puzzel bleek dus te gaan over of de gewraakte opmerking iets betreft dat de ander zich al bewust is. Hoe onbewuster, hoe heftiger de reactie.
Ik vroeg me af: hebben mannen in het algemeen soms minder zelfkennis dan vrouwen? En komen opmerkingen daarom vaker dan bij vrouwen heftig aan?

Edel Maex

Een volgend puzzelstukje vond ik toen ik in één van de boeken van Edel Maex over de aandacht bij  mindfulness de prachtige zinnen las: ”Open aandacht wil zeggen: een aandacht die een middenweg vaart tussen twee klippen. Aan de ene kant is er de klip van het negeren. Niet zien, niet willen zien, aan voorbijlopen, onder de mat proberen te vegen. Aan de andere kant is er de klip om ergens in verstrikt te raken. Erdoor meegesleept, overspoeld worden, jezelf ergens in verliezen.”
Ik vroeg me af: zouden die twee klippen in zijn algemeenheid een verschil van omgaan met lastige situaties tussen mannen en vrouwen weergeven? Zou ik hier de dynamiek vinden, waarnaar ik op zoek was? Ik moest opeens denken aan wat een bevriend huisarts mij ooit vertelde over wat hij geleerd had van Toine Lagroo-Janssen over verschillen tussen mannen en vrouwen.

Stress

Toine Lagroo- Janssen is hoogleraar in Genderstudies aan de Radbouduniversiteit in Nijmegen. Zij had hem geleerd dat mannen onder stress drie kanten op kunnen gaan: 1. ze bagatelliseren de situatie, 2. ze ontkennen de situatie of 3. ze vertonen risicovol gedrag als bv heel hard rijden (om de stress te overrrulen met nog grotere, maar nu zelfgekozen stress). Mannen onderdrukken dus hun beleving van de stress. Vrouwen daarentegen gaan juist heel erg op de stress in, pluizen de situatie uitententreure uit, geven hun gevoel alle ruimte en kunnen daarin verdrinken. Inderdaad:  vergelijkbaar met de 2 kliffen van Edel Maex. Mannen lopen dus snel op de klif van de ontkenning te pletter, vrouwen op die van het overspoelen en verdrinken. Maar nu nog de interactie.

Gestalttherapie

En daar ging het lichtje branden: In mijn Gestalttherapie-opleiding heb ik geleerd dat mensen erg heftig kunnen reageren als je iets uit hun ”schaduw” aan het licht brengt. En ”schaduw” staat dan voor alles wat je niet onder ogen durft of wilt zien. Vaak zijn dat negatieve eigenschappen, maar het kan in principe alles zijn, dat je nog niet of niet helemaal tot je bewustzijn door wilt laten dringen.

Interactiepatroon

Het patroon is dus vaak als volgt: mannen ervaren een opmerking als kritiek als die opmerking iets aanraakt wat zij net (nog) niet onder ogen willen zien. Dat ”iets” kan hun eigen gedrag betreffen, maar ook een visie, een mening, een situatie. Hoe meer ze het niet willen zien, hoe heftiger hun reactie.
Vrouwen daarentegen willen het juist uitgebreid hebben over wat er lastig is en benoemen dus exact datgene wat die man niet wil benoemen.
Hoe meer de man iets onder het vloerkleed schuift, hoe harder zij aan datzelfde vloerkleed gaat trekken. Hoe meer de man bagatelliseert, hoe  belangrijker de vrouw het punt maakt. En zo drijven ze elkaar uit de vaarroute, met het gevaar voor beiden om op één van de klippen te slaan…

__________________________________________________________________________________

Marike de Valk is Gestalttherapeut en geeft individuele, relatie- en gezinstherapie in Beuningen bij Nijmegen en in Zuidoostbeemster bij Amsterdam samen met haar collega Wilfried Sluys. Op haar site: http://www.mv-gestalttherapie.nl   legt ze haar werkwijze uit.
In haar blog (http://www.relatietherapie-nijmegen/blog/) schrijft ze over alles wat met partner- en gezinsrelaties te maken heeft. Ze geeft daar ook lezingen over.  Ze is te bereiken via het contactformulier op haar sites of via 024-6751742.

Gisteren heb ik de kerstboom gezet met daaronder, zoals al 25  jaar, de eigengemaakte kerststal met gehaakte poppetjes. Gehaakt… ja, kan het truttiger?

Maar onze kerststal vertelt een stuk van onze gezinsgeschiedenis. Hij is met ons meegegroeid en vertegenwoordigt iets gezamenlijks. Hij is namelijk het resultaat van gezamenlijke keuzes en creativiteit.

Ruim 25 jaar geleden vond ik het boekje met patronen voor een gehaakte kerststal. Nadat ik het eerste jaar de noodzakelijke Jozef, Maria en het kindje had gemaakt, mochten de kinderen vervolgens elk jaar kiezen welk figuurtje ik zou maken. Ik maakte er een of twee per jaar. Er kwamen 3 engeltjes, de 3 koningen, een os en een ezel, een schaap, een herder en een hond. En verder was er tot mijn toenmalige vreugde ook gedacht aan het ”gewone volk” dat op bezoek kwam: een visser, een bloemenvrouwtje, een spinster en een molenaar. (Dezelfde patronen zijn gebruikt voor één van de kerststallen in de kerststallencollectie van de voormalige Landstichting, inmiddels Museum Orientalis geheten.)

Toen na ruim 10 jaar alle patronen op waren, verzonnen de kinderen ze zelf. Als eerste vonden ze dat het ontbrak aan kinderen, wat de herdersjongen opleverde. Vervolgens merkten ze op, inmiddels op de kritische leeftijd gekomen, dat alle poppetjes blank waren. ”Was Jezus wel blank, hij leefde toch in Palestina?”, vroeg onze oudste zoon. Dus er kwam een zwarte vrouw en het jaar erop een zwart kindje en het jaar daarop een zwart schaap, tot hilariteit van de inmiddels puberende kinderen.

Toen hield ik er mee op. De kinderen gingen het huis uit. Toen ik echter op een gegeven moment dacht:”Die stal laat ik dit jaar maar in de doos, het is wel erg oubollig”, kwam er een storm van protest:”Waarom heb je de stal niet opgezet? Die hoort erbij!”’ En altijd kreeg de aanvankelijk steeds wisselende aanhang het verhaal te horen van het elk jaar mogen kiezen van een nieuwe figuurtje.

Tot twee jaar geleden de kleinzoon van 3 vroeg:”Oma, waar is de olifant? En er hoort toch ook een kameel bij?”‘ Dus ik was zo goed niet of ik pakte de traditie weer op en haakte een olifant. En dit jaar ontwierp ikzelf het patroon voor een kameel. Zometeen ga ik manden haken die aan weerszijden van zijn bulten komen te hangen.

Want niets is sterker en werkt meer verbindend in een relatie of gezin dan gezamenlijke rituelen. In onze tijd van steeds weer nieuwe dingen willen, staan we daar vaak niet meer stil. Maar met Kerstmis gaat het bijna vanzelf.

Daarom mijn advies aan elk nieuw samengesteld gezin en ook aan elk nieuw stel: sta samen expliciet stil bij de rituelen, die elk uit zijn gezin van herkomst meebrengt. En overleg welke rituelen jullie willen overnemen, en welke nieuwe gebruiken jullie kunnen verzinnen, die tot rituelen kunnen uitgroeien.

Het zou leuk zijn om hieronder voorbeelden te lezen van rituelen, die jullie gebruiken, zodat we elkaar op ideeen kunnen brengen.

Vind jij je partner soms ook zo onbeschrijflijk egoistisch?  Snap je absoluut niet dat hij/zij nu niet aanvoelt hoe die afspraak bij jou over zal komen? Vind je dat hij/zij altijd zo ontzettend weinig rekening met je houdt?

Je bent niet de enige. In onze praktijk voor relatietherapie horen we deze klacht vaak. De partner zit er dan ofwel boos ofwel schuldbewust bij maar snapt tegelijkertijd niet precies waar het nu toch fout gaat. Je hebt toch immers niets gezegd toen hij/zij aankondigde ‘s avonds nog een afspraak te hebben? Dus dacht hij/zij dat het wel oké was! Als je geprotesteerd had, had hij/zij best wat anders kunnen regelen!
Je zucht: moet je dan altijd alles uitspellen? Kan hij/zij niet zélf bedenken hoe iets voor jou is? bovendien, tien tegen een zou hij/zij niet zonder meer akkoord zijn gegaan en zou er een discussie zijn ontstaan…. en jij hebt genoeg van al die discussies! Je wilt nu eindelijk dat hij/zij uit zichzelf aan jou denkt!

Wat is hier aan de hand? Zijn al die partners egoistisch? Zijn al die andere partners zeurpieten? In ieder geval verketteren ze elkaar vaak een zijn de veroordelende uitspraken niet van de lucht!

We zien dit patroon in de relatietherapie heel vaak. Uiteraard kunnen er verschillende dingen aan de hand zijn, maar wat we bij doorvragen vaak ontdekken, is dat beide partners uit verschillende gezinsculturen komen.

De ene partner komt vaak uit een gezin, waar een ”ik – cultuur” heerst: ieder zorgt voor zichzelf. En waar iemand dat even niet redt, kan hij om hulp vragen en dan is er best wel iemand bereid om te helpen. En waar twee belangen botsen, is er even een clash, wordt er gediscussierd en is er bereidheid om er samen uit te komen. Het uitgangspunt is echter, dat de één niet kan ruiken wat de ander nodig heeft en dat ieder de plek inneemt die hij nodig heeft. Het gezin is een verzameling individuen.

De andere partner komt vaak uit een gezin met een ”wij-cultuur”: iedereen gaat voor het geheel van het gezin, voor het samen, voor de verbinding. Iedereen is op iedereen afgestemd en houdt voortdurend rekening met elkaar. Iedereen helpt elkaar ongevraagd. Ook laat ieder voortdurend het belang van de ander voorgaan. En omdat iedereen dat doet, klopt de balans van geven en nemen meestal redelijk.

In de pedagogiek is sprake van een continuum aan gezinsculturen met het ”los-zand-gezin” aan het ene uiterste en het ”kluwen-gezin” aan het andere uiterste. Bij samengestelde gezinnen komen die verschillen vaak nog scherper naar voren, omdat niet alleen beide partners verschillend zijn, maar hun kinderen ook! dus ergert de één zich niet alleen aan de partner, maar ook aan diens kinderen en omgekeerd.

Ook al leven wij in een westerse, zogenaamd individualistische samenleving, toch komen wij veel ”wij-culturen” tegen, zowel in Noord Holland, als in Brabant/Limburg (wij werken in beide regio’s). Oost en west ontmoeten elkaar voortdurend! En vaak komen we beide culturen tegen binnen één stel: waarschijnlijk hebben ze elkaar immers gekozen omdat de tegenstelling zo aantrekkelijk is!

Beide culturen zijn legitiem, beide culturen hebben hun voor- en nadelen en in beide culturen kun je doorschieten. Het is prima om voor je zelf op te komen en mondig te zijn; het is ook prima om af te stemmen op de behoeften van een ander en daar wat voor over te hebben.

Belangrijk is om te beginnen om dit verschil in cultuur te erkennen en te stoppen met elkaar erom te veroordelen. Ook is het belangrijk om in te zien dat je van elkaar kunt leren. En tenslotte is het belangrijk om samen een mix te maken van die twee culturen, die natuurlijk zoveel mogelijk het beste van beide in zich heeft. En die mix ontstaat enerzijds door er samen over te praten en te benoemen wat je belangrijk vindt en anderzijds door regelmatig ook zonder woorden af te stemmen!

Rob schudde zijn hoofd. Nee, hij geloofde de goede bedoelingen van zijn vrouw niet. Ze had het duidelijk op hem gemunt. Hij was niet gek, hij wist heus wel wanneer mensen te vertrouwen waren en wanneer niet. En wat ze nu gedaan had, dat had ze bewust gedaan om hem in de zeik te zetten t.o.v. de kinderen. Zijn relatie met hun kinderen was toch al niet goed, dus nu kon hij het helemaal wel schudden. Onder zijn vasthoudendheid was voor ons een behoorlijk grote wanhoop voelbaar. We keken elkaar aan en wisten allebei wat we dachten: zou hij vroeger gepest zijn?

We komen ze veel tegen: clienten die vroeger gepest zijn en daar onbewust last van hebben op allerlei manieren. Vaak zijn ze super alert, alsof het gevaar nog steeds onverwacht om de hoek kan komen. Ook kan het zijn dat ze zich veel harder opstellen dan nodig is, omdat ze zich stellig hebben voorgenomen, dat ze zich nooit meer laten ‘piepelen’. Ze zijn door hun pestgeschiedenis allergisch geworden voor allerlei vormen van kritiek op  of verzet tégen hen. Dat kan grote problemen opleveren in relatie en/of gezin. Partners ontkomen er immers niet aan om af en toe kritiek op elkaar te hebben, en kinderen – met name pubers – verzetten zich per definitie tegen hun ouders. Niet zelden ervaren mensen, die vroeger gepest zijn, dit soort situaties opnieuw als pesten.

Vaak kiezen gepesten elkaar, waarschijnlijk omdat ze in de beginfase van hun relatie veel herkenning bij elkaar vonden. Die herinnering lijkt ver weg als het in de relatie eenmaal fout is gegaan: ze ervaren binnen de kortste keren elkaar als pester. Hun lijf reageert automatisch zoals vroeger. Ze kunnen ook vaak dezelfde paniek weer voelen. Hun stresssysteem is er als het ware op afgesteld.

Belangrijk is dan dat beide partners dit patroon gaan herkennen. Soms is dat voldoende om er steeds opnieuw uit te stappen. En anders is het aan te bevelen om niet te lang te wachten met professionele hulp.

Rob heeft maandenlang een geheime, buitenechtelijke relatie met Angela. Hij leeft schijnbaar zonder enige moeite in twee werelden. 
Zijn vrouw Nienke en hij hebben de afspraak dat ze het elkaar meteen zullen vertellen als ze verliefd worden op iemand anders.
Als Nienke dan ook ontdekt dat Rob haar bedriegt, is ze ongelooflijk geschokt. Het liegen vindt ze eigenlijk nog erger dan het vreemdgaan op zich.
Rob is erg geschrokken van haar heftige reactie, maar ook van zichzelf. Het is alsof hij wakker wordt uit een droom. Hij realiseert zich nu pas, hoe hij Nienke buitenspel heeft gezet. Hij heeft de afspraak letterlijk weggedrukt. Hij heeft gewoon geweigerd om erbij stil te staan. Hij wist van zichzelf niet dat hij zo egoistisch kon zijn. Daarnaast is hij heel bang om Nienke kwijt te raken.

Nienke eist van hem dat hij elk contact met Angela a la minute verbreekt. Hij begrijpt haar boosheid en verdriet, maar weigert. Hij wil Angela zien en spreken om haar de situatie uit te leggen en de relatie te verbreken. Hij vindt dat zij het niet verdient om zonder een woord aan de kant gezet te worden. Ook zij zal woedend en verdrietig zijn. 

Nienke is woedend dat hij met Angela wel rekening kan houden en niet met haar. Ze vindt dat hij haar maar een mailtje moet schrijven en wil die mail zelf lezen. Ze dreigt hun relatie te verbreken als hij dat niet doet.
Rob legt haar uit, dat hij – nu hij inziet hoe egoistisch hij geweest is – niet nog een keer zijn eigen waarden en normen kan verloochenen. Hij toont begrip voor Nienke en wil hij met Nienke overleggen wanneer hij dat zal doen en waar. Hij voelt zich erg schuldig dat hij er zo’n puinhoop van gemaakt heeft. Van nu af wil hij echter zichzelf recht in de ogen kunnen kijken.

Nienke kan wel voelen dat hij het meent. Tegen alle oordelen van haar vriendinnen in gelooft ze niet dat Rob nog een keer naar Angela wil om opnieuw vreemd te gaan. Het kost haar heel veel moeite, maar vreemd genoeg ontdekt ze dat ze ook ergens blij is dat Rob hierin stand houdt. Misschien is de oude Rob toch niet helemaal verdwenen… 

‘Je kunt in een relatie niet altijd voorkomen dat je de ander pijn doet: uiteindelijk gaat trouw aan jezelf boven trouw aan de ander.’

Deze uitspraak geven we stellen vaak mee. Trouw aan de ander stelt immers niets voor als je daarmee jezelf verloochent. Dan krijgt die ander immers iets onechts. En dus moet je soms iets doen of laten waarvan je weet, dat je je partner daar pijn meedoet.

Niet dat het zo gemakkelijk is om eerlijk te ontdekken waar die trouw aan jezelf in het geding is. Het heeft niets te maken met toegeven aan elke behoefte die in je opkomt. Rob volgde wel zijn behoefte, maar bleek daarin niet alleen ontrouw te zijn aan Nienke, maar ook aan zichzelf.

Het betekent ook niet dat je geen rekening hoeft te houden met je partner. Als Rob Nienke niet ”uit zijn systeem” had gegooid had hij wellicht een andere keuze gemaakt. In ieder geval hadden ze het er dan samen over kunnen hebben en kunnen onderzoeken wat er aan de hand was.

Bij trouw zijn aan jezelf gaat het erom dat je bij elke keuze eerst goed voelt wat je zelf wil. Daarna vraag je je heel serieus af wat een en ander voor je partner zal betekenen. Je staat serieus stil bij zijn/haar behoeften en gevoeligheden. En in dat licht neem je je besluit. Voor jezelf kiezen moet die confrontatie aan kunnen.

Met zijn laatste keuze, om de confrontatie met Angela niet uit de weg te gaan, blijft Rob trouw aan zichzelf.

En net als Nienke zal een partner makkelijker de pijn of teleurstelling van een ‘trouw-aan-jezelf-keuze kunnen dragen als duidelijk is dat zijn/haar gevoelens serieus genomen zijn en als de authenticiteit van het besluit voelbaar is. Op zo’n moment kunnen beide partners samen boven hun ego uitstijgen.

Vanavond hoorde ik dat het programma Voetbal International genomineerd is voor de Televizierring. En terwijl ik dit typ, kijkt mijn eigen man naar Top Gear, ook al zo’n programma waar mannen veel met elkaar praten. Iets wat vroeger toch vooral het kenmerk van vrouwen werd genoemd.

Met verbazing kijk ik naar dat soms urenlange gepraat van mannen over voetbal en auto’s. Zouden ze echt aan het veranderen zijn, onze mannen? Zou deze trend zich doorzetten? Zou het taboe op praten voor mannen dan echt aan het verdwijnen zijn? Zou de veelgehoorde klacht ‘mijn man praat niet’ binnenkort tot het verleden behoren?1

Zelf vind ik van bovengenoemde programma’s Top Gear de leukste, omdat ik – als ik met een half oog meekijk – geniet van het enthousiasme en de kameraadschap tussen de drie mannen. Het zijn net kleine jongens die hun jongensdromen waar kunnen maken. Ze meten zich voortdurend aan elkaar, maar op een speelse manier, die nooit venijnig wordt.

In het programma Voetbal International mis ik die hartelijkheid en kameraadschap. De humor hier bestaat nogal eens uit elkaar verbaal de loef afsteken. Maar af en toe wordt er ook serieus een lans gebroken voor het mogen uiten van emoties. En wordt door de aanwezige heren eindeloos geanalyseerd en gereflecteerd over het gedrag en gevoelens van voetballers en trainers en soms ook al op die van zichzelf!

In relatietherapie merken we dat mannen, die geleerd hebben zich met andere mannen te meten, hun eigen emoties beter kennen en ze beter kunnen hanteren. Daardoor zijn ze er niet bang voor en meestal (verbaal) communicatiever dan mannen die hun emoties slecht kennen en ze daarom vaak onderdrukken. En praten over gevoelens, omgaan met kritiek en reflecteren op je eigen gedrag  zijn belangrijke vaardigheden voor een relatie.

Persoonlijk zou ik op The Voice of Holland stemmen, maar zou ik vanwege de voorbeeldwerking misschien moeten hopen dat Voetbal International de Televizierring wint?

1 Ik ben me ervan bewust dat ik hier een stereotype gebruik; stereotypen ontstaan echter niet voor niets…. Alle mannen die volgens vrouwen in hun omgeving zeer communicatief zijn (ook verbaal) zijn hier uiteraard niet bedoeld

Afgelopen dinsdagavond mocht ik een lezing geven aan psychologiestudenten over relaties. Onverwacht kwam daar een vraag over ‘lange-afstand-relaties’.

Veel studenten blijken een vriend of vriendin te hebben in een andere stad en verschillende zelfs in een ander land. De vraag was hoe het dan ging met de contactcirkel, waarbij je er vanuit gaat dat je niet continu op elkaars lip moet zitten. De weinige keren dat je elkaar ziet wil je toch  graag het onderste uit de kan halen en alles samen doen.

Het lijkt me inderdaad logisch dat je bij LAT-relaties juist in de beperkte gezamenlijke tijd veel samen wilt zijn.  Toch schuilt inderdaad juist daar, net als bij samenwoon-relaties, het gevaar: als je te lang te dicht op elkaar zit, verstik je elkaar. En aangezien altijd de één eerder behoefte krijgt aan ruimte dan de ander, zit hier een bron van irritatie. Zie mijn blog over ‘Teveel samen oorzaak van ruzie.’

Het is daarom goed om af en toe weer even op jezelf  te zijn, ook al is het maar een half uurtje. Dus ga die kleine boodschap even alleen doen, of loop even alleen een blokje om.

Afscheid nemen als je elkaar lang niet ziet, kan ook problematisch zijn. Mijn vermoeden werd de aanwezige studenten bevestigd dat veel  stellen juist vlak voor dat afscheid nemen ruzie krijgen.

Dat heeft alles te maken met de verschillende manieren van afscheid nemen:  sommige mensen nemen al afscheid voordat ze feitelijk uit elkaar gaan. Ze bereiden zich voor op het alleen zijn en maken zich als het ware emotioneel dicht. Er ontstaat al een emotionele afstand voordat de geografische afstand een feit is. Ze worden voor het gevoel van de ander opeens een koele kikker.

Anderen willen graag tot het laatst toe zoveel en zo close mogelijk contact. Hoe meer het uur van afscheid nadert, hoe meer ze aan hun lief gaan hangen. Ze worden voor het gevoel van de kikker een soort kleefkruid.

Je kunt je voorstellen dat er irritatie ontstaat als kikker en kleefkruid afscheid moeten nemen.

En als twee kleefkruiden afscheid nemen, kun je voorstellen dat ze elkaar kapot kunnen scheuren. Zo kan een afscheid dus ook voelen: alsof er een stuk uit je gescheurd wordt.

De tip is daarom om vlak voor het afscheid er samen voor te zorgen dat ieder weer stevig op zijn eigen benen staat en niet samengevloeid is met de ander.  Dat bereik je door te checken of je goed jezelf kunt voelen of dat  jullie ergens van mening over kunnen verschillen zonder ruzie. Dus of jullie verschillend mogen zijn.

En verder helpt het altijd erg om concreet af te spreken wanneer je weer contact hebt met elkaar.

Na het afscheid is het belangrijk om je aandacht te richten op iets van jezelf, zodat je daarmee je eigen gevoel  van autonomie versterkt.

Het is een grappige gedachte om bij stil te staan: het concept van de relatie als vorm voor romantische liefde, is pas een eeuw oud.  Het kenmerk van de romantiek was immers dat de geliefde onbereikbaar was. Dat hield de droom  en de passie in stand. De mooiste kunst ontstond door kunstenaars, die doodongelukkig waren en leden aan een gebroken hart.

En in het huwelijk was geen sprake van romantiek. De vrouw was tevreden als ze een nette man had, die brood op de plank bracht, gezond was en niet sloeg of dronk. En een man was blij als zijn vrouw goed voor de kinderen en het huishouden kon zorgen en hem regelmatig ”terwille” was.

Hoe zijn we er ooit toegekomen om die twee te willen combineren?

Het lijkt wel of we na de periode, waarin we ontdekten hoe belangrijk een goede jeugd is en we eisen gingen stellen aan onze ouders, nu in de fase zijn gekomen waarin we eisen stellen aan onze relaties. En daarbij gaan we voor het hoogst haalbare, want ook hier geldt: ”The sky is the limit.”

Altijd maar het volmaakte najagen, levert m.i. veel stress en ontevredenheid op in onze samenleving. Mensen leren niet meer omgaan met beperkingen en komen daardoor op een gegeven moment van een koude kermis thuis. Ze hebben keihard gewerkt, hebben alles nagejaagd en zijn moe en gestresst en ontevreden. Ze hebben niet geleerd om stil te staan en te genieten van wat er is. Ze gaan altijd voor wat er nog niet is. Het halfvol glas is nooit genoeg…

Ik ben ervan overtuigd dat alle relaties op een punt komen, waarin de partners met de beperkingen ervan moeten leren omgaan. Als je dat niet leert, kun je scheiden en een nieuwe relatie aangaan. Maar ook met die relatie kom je weer op hetzelfde punt. Als je oud wilt worden met je partner, zul je moeten leren kijken naar wat je relatie met hem/haar je wél biedt ipv wat ze níet biedt.

Net zoals de pedagoog Winnicott ooit zei dat het een moeder niet volmaakt, maar  ”goed genoeg”  moet zijn, zou ik daarom de stelling willen poneren dat een relatie niet volmaakt maar  ”goed genoeg” moet zijn.

En dat romantische liefde (na de verliefdheid) soms wel gevonden kan worden in samen af en toe wat byzonders doen, maar binnen de dagdagelijkse werkelijkheid van een relatie een illusie is….

Mee eens?

Partner 1 (meestal een man): ”Schat, ik ga sporten!’’

Partner 2 (meestal een vrouw): ”Nu?!!!  Had je dat niet even kunnen overleggen?”

Partner 1, een paar dagen later: ”Schat, ik wou even gaan sporten. Mag dat?’’

Partner 2:“Zeg, ik ben je moeder niet’’!

Je hoort de man al denken:”pff, het is ook nooit goed…”

In relatietherapie horen we vaak dat de klacht van vrouwen:”Mijn man overlegt nooit. Hij stelt me voor een voldongen  feit en wordt dan kwaad als ik er niet enthousiast over ben. Ik ben ook liever geen zeurpiet, maar ik heb  er gewoon de pest aan als hij geen rekening met me houdt.”

Uiteraard heeft hun eigen manier van reageren hier ook regelmatig mee te maken. Maar aangezien die vaak gebaseerd is op onbegrip voor de man in kwestie, ga ik in deze post vooral in op de kant van de man.

Veel mannen houden niet van overleg. Ze ervaren het vaak als iets wat afbreuk doet aan hun zelfbeschikkingsrecht. Ze willen zelf kunnen bepalen wat ze doen. Daarom ervaren ze overleg  vaak als een vorm van verantwoording afleggen of toestemming vragen. Overleg verstoort ook hun eigen planning. Bovendien merken ze regelmatig dat overleg alleen maar betekent dat ze hun eigen plannen niet kunnen doorvoeren, dus waarom zou je dat jezelf aandoen?

Mannen zijn gewend om al hun plannen zelf uit te broeden.  Ze komen pas naar buiten als het idee wat hen betreft in kannen en kruiken is. Dat heeft te maken met het feit dat mannen in onze samenleving meer opgevoed worden met aandacht voor hun autonomie. Vrouwen daarentegen worden nog steeds voornamelijk gesocialiseerd met aandacht voor verbondenheid. Het is belangrijk om dat verschil te erkennen en er niet meteen conclusies of veroordelingen aan te verbinden. Mannen en vrouwen kunnen daarin wat van elkaar leren.

Er is op zich niets mis met autonomie en zelfbeschikking. Het gevaar van plannen in je eentje uitbroeden is echter dat je te weinig in de gaten hebt wat de consequenties van jouw keuze voor anderen zijn. Een ander risico is dat je er al zó van uitgaat, dat het gaat zoals jij bedacht hebt dat je dat moeilijk meer los kunt laten.

Het valt ons vaak op, dat mannen in hun werk uitstekende strategen en geweldige onderhandelaars kunnen zijn, en die vaardigheden thuis vaak niet inzetten. Thuis ontstaat er opeens een andere dynamiek en denken veel mannen dat ze bij overleg per definitie de mindere zullen zijn. Ze beseffen vaak niet dat ze niet hun hoofd hoeven te buigen. Ze kennen de zinnen niet hoe ze op een gelijkwaardige manier het overleg in kunnen gaan.

Vandaar hier een paar voorbeeldzinnen:

’’Schat, ik heb zin om vrijdagavond te gaan sporten. Komt dat uit wat jou betreft?’’

Of: ” Ik ben even aan het kijken wanneer ik het beste zou kunnen gaan sporten. Hoe ziet jouw planning voor de komende week eruit?”

Of: ‘’We willen met de jongens dit jaar weer een keer een weekend weg, en we hebben een paar datummogelijkheden geprikt. Kunnen we daar even samen naar kijken?’’

Of als het een nieuwe situatie betreft:” We hebben met de jongens bedacht dat het leuk zou zijn om een keer samen een weekend weg te gaan. Wat vind jij van dat idee?”

Het is belangrijk voor mannen om zich te realiseren dat overleg voor vrouwen meestal de normaalste zaak van de wereld. Door te overleggen erken je dat ze er voor jou toedoet. Dat je bereid bent om rekening te houden met haar. Dat je je niet meer gedraagt als vrijgezel, maar dat je beseft dat je 24/7 deel uitmaakt van een relatie- of gezinssysteem, dat nu eenmaal onmiddellijk consequenties ervaart van jouw keuze.

Vrouwen worden vaak erg boos, als je ze niet betrekt in je beslissing. Soms lijkt het dan te gaan over de inhoud van je keuze. Maar heel vaak zal het daar eígenlijk niet over gaan. De meeste vrouwen vinden het prima als hun man gaat sporten of een keer met vrienden weg wil, als ze maar bij de planning betrokken zijn.

Kortom, als je overlegt, voelt je partner zich gezien. En dat scheelt een slok op een borrel!

Elke relatie heeft te maken met een voortdurende afwisseling tussen samen-zijn en dingen voor jezelf doen. Het ritme in die afwisseling is niet voor elke partner hetzelfde.

Als partners teveel met eigen dingen bezig zijn, kan dat doorschieten in een langs elkaar heen leven.

Als ze teveel samenzijn, kan dat leiden tot vormen van ´symbiose´, waarin alleen nog een ”samen” bestaat. Dat kan lange tijd geweldig voelen, maar het is verraderlijk: je raakt je eigen identiteit erin kwijt. Soms geldt dat voor allebei de partijen, soms leeft de één als het ware op de energie van de ander. Jezelf onderscheiden, de band een beetje losser maken, is een onmiddellijke bedreiging voor de ander.

Ik heb er geen onderzoek naar gedaan, maar ik heb de indruk dat de symbiose binnen stellen toeneemt.  Het lijkt op een reactie op het individualisme, waarin de nadruk erg ligt op alles zelf, in je eentje, kunnen.

Er is veel kracht nodig om uit een symbiose los te komen. Veel kracht, vaak in de vorm van agressie. Veel ruzies ontstaan doordat de ene partner zich geclaimed en ingekapseld voelt door de ander.  Hij of zij trekt zich steeds meer terug, wat de ander het gevoel van eenzaamheid of er altijd-alleen-voorstaan kan geven.  Hij gaat aandacht vragen, de ander trekt zich nog verder terug. Hierdoor ontstaan eerst kleine itrritaties, dan grotere. Ruzie is het gevolg, die kan gaan van schelden tot gooien en smijten tot uiteindelijk huiselijk geweld aan toe.

Ik zie in gedachten vaak een soort Flinstone-filmpje: als de ene partner zich terugtrekt, zie ik Fred in zijn berevel bonkend op de deur:”Wilma, open the door!!” En als de één zich uit de voeten lijkt te maken, zie ik de ander er achteraan rennen als Barney, die met een knuppel achter Betty aanging…

Contact is een vorm van verbinding, waarbij elk zichzelf blijft en je elkaar op de grens raakt. Helaas is contact geen schoolvak. We leren niet hoe je in een relatie je zowel aan elkaar kunt verbinden als jezelf kan blijven. Hoe je tot intimiteit kunt komen, zonder je uit te leveren. Hoe je jezelf kunt blijven, zonder je af te sluiten. Hoe je je verbonden kunt voelen, zonder de ander te claimen of je helemaal aan te passen…

Ik denk wel eens: het stenen tijdperk ligt nog niet zo heel ver achter ons…